Bạn đã lưu một bài hướng dẫn làm portfolio. Bạn có mẫu CV mới. Bạn biết cách chia nhỏ công việc, đặt thời gian tập trung và viết danh sách ưu tiên.
Nhưng khi đến lúc bắt đầu, bạn lại mở thêm một tab, chỉnh lại kế hoạch, tìm một mẫu tốt hơn hoặc tự nhủ rằng ngày mai mình sẽ làm khi đầu óc rõ ràng hơn.
Cuối ngày, việc quan trọng vẫn còn đó.
Bạn có thể kết luận: “Mình thiếu kỷ luật”, “Mình suy nghĩ quá nhiều” hoặc “Chắc mình chưa đủ quyết tâm”.
Nhưng những kết luận ấy chưa giúp bạn biết lần sau cần thay đổi điều gì.
Có thể bạn chưa thiếu thêm một phương pháp. Bạn đang thiếu dữ liệu về những lần mình không bắt đầu.
“Mình thiếu quyết tâm” là một lời giải thích, chưa phải dữ liệu
Khi một việc bị trì hoãn nhiều lần, chúng ta thường cố giải thích nó bằng một đặc điểm của bản thân:
- Tôi lười.
- Tôi thiếu tập trung.
- Tôi sợ thất bại.
- Tôi là người hay trì hoãn.
- Tôi không đủ nghiêm túc với mục tiêu.
Những cách giải thích này có thể chứa một phần sự thật. Nhưng chúng quá rộng để giúp bạn thiết kế bước tiếp theo.
Nếu nói “Tôi thiếu kỷ luật”, bạn vẫn chưa biết:
- Việc gì đã xảy ra ngay trước khi bạn không bắt đầu?
- Bạn dừng lại ở quyết định nào?
- Bạn chuyển sang làm gì thay thế?
- Điều gì trở nên dễ chịu hơn ngay sau khi bạn trì hoãn?
- Điều kiện nào có thể thay đổi được trong lần thử tiếp theo?
Một lời giải thích nói về con người bạn. Dữ liệu mô tả điều đã xảy ra trong một tình huống cụ thể.
Khác biệt này rất quan trọng.
Một lần không bắt đầu cũng có diễn biến của nó
Hãy tưởng tượng bạn dự định dành 30 phút để làm portfolio.
Nếu chỉ nhìn vào kết quả, dữ liệu của bạn là:
Tối nay tôi lại không làm portfolio.
Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, diễn biến có thể là:
- 20 giờ: bạn mở thư mục portfolio.
- Bạn thấy ba dự án và chưa biết nên chọn dự án nào.
- Bạn nghĩ dự án đầu tiên phải đủ tốt để tạo ấn tượng.
- Bạn tìm portfolio của người khác để tham khảo.
- Bạn bắt đầu so sánh bố cục, màu sắc và cách trình bày.
- Sau 40 phút, bạn thấy mình vẫn chưa sẵn sàng.
- Bạn đóng máy và hẹn lại vào cuối tuần.
Ngay sau khi đóng máy, bạn có thể cảm thấy nhẹ hơn vì chưa phải quyết định dự án nào sẽ đại diện cho năng lực của mình. Nhưng một lúc sau, cảm giác tội lỗi xuất hiện vì công việc vẫn chưa tiến lên.
Bây giờ, câu chuyện không còn đơn giản là “tôi lười”.
Một giả thuyết khác bắt đầu xuất hiện:
Khi phải chọn một sản phẩm để người khác đánh giá, tôi chuyển sang tìm thêm tài liệu vì việc chuẩn bị giúp tôi tạm hoãn quyết định khó hơn.
Đây chưa phải kết luận về con người bạn. Nó chỉ là một giả thuyết về vòng lặp đang diễn ra:
Muốn làm tốt → chưa biết chọn gì → tìm thêm tài liệu → tạm thấy yên tâm → chưa bắt đầu → tự trách → càng muốn chuẩn bị kỹ hơn.
Khi nhìn thấy vòng lặp, bạn mới có thể thử thay đổi một mắt xích trong đó.
Đừng phân tích cả cuộc đời. Hãy xem hai lần gần nhất
Một lần không bắt đầu có thể chỉ là một ngày mệt, một lịch làm việc bất thường hoặc một sự kiện ngẫu nhiên.
Hai lần gần nhất giúp bạn bắt đầu nhận ra điểm lặp.
Hãy chọn một việc quan trọng mà bạn đã hẹn lại với mình ít nhất hai lần, chẳng hạn:
- Hoàn thiện portfolio.
- Cập nhật CV.
- Nộp đơn cho một vị trí mới.
- Đăng ký một khóa học.
- Gửi lời đề nghị hợp tác.
- Chuẩn bị cho một cuộc trò chuyện nghề nghiệp.
Với mỗi lần, chỉ cần ghi lại:
- Bạn định làm việc gì?
- Bạn định bắt đầu lúc nào?
- Điều gì xảy ra ngay trước khi bạn dừng lại?
- Bạn nghĩ gì hoặc cảm thấy gì lúc đó?
- Bạn đã chuyển sang làm việc gì?
- Việc trì hoãn giúp bạn tránh được điều gì trong ngắn hạn?
Sau đó, đặt hai lần cạnh nhau và tìm điểm giống nhau.
Có thể cả hai lần bạn đều dừng ở một quyết định chưa rõ. Có thể việc đó thường được xếp vào cuối ngày, khi năng lượng đã thấp. Có thể bạn luôn chuyển từ hành động sang nghiên cứu. Cũng có thể bạn chỉ khó bắt đầu khi sản phẩm sắp được người khác nhìn thấy.
Đó là dữ liệu đầu tiên về vòng lặp - không phải bằng chứng rằng bạn có một khuyết điểm cố định.
Dữ liệu chỉ hữu ích khi dẫn đến một giả thuyết có thể thử
Giả sử sau khi nhìn lại hai lần, bạn nhận thấy mình thường dừng ở câu hỏi:
Nên chọn dự án nào để đưa vào portfolio?
Bạn có thể đặt giả thuyết:
Việc phải chọn “dự án tốt nhất” khiến tôi cảm thấy mình đang đưa ra một quyết định quá lớn, nên tôi chuyển sang chuẩn bị thêm thay vì bắt đầu.
Từ giả thuyết đó, bạn không cần xây dựng một hệ thống làm việc mới. Bạn chỉ cần thiết kế một bước thử đủ nhỏ:
Trong 20 phút, chọn dự án gần nhất - không cần là dự án tốt nhất và viết ba gạch đầu dòng: vấn đề, phần mình đã làm và kết quả. Chưa thiết kế, chưa chỉnh câu chữ, chưa dùng nội dung này để gửi cho ai.
Mục tiêu của lần thử không phải hoàn thành portfolio.
Mục tiêu là kiểm tra:
- Khi không phải chọn “dự án tốt nhất”, bạn có bắt đầu nhanh hơn không?
- Khi sản phẩm chưa cần cho người khác xem, mức căng thẳng có giảm không?
- Sau 20 phút, bạn có tạo được một dấu vết hành động cụ thể không?
Nếu bạn bắt đầu được, giả thuyết có thêm một chút bằng chứng.
Nếu bạn vẫn không bắt đầu, lần thử không thất bại. Nó cho biết rào cản có thể nằm ở một điều kiện khác: thời điểm, mức năng lượng, độ rõ của thao tác đầu tiên hoặc cảm giác bị đánh giá.
Bạn điều chỉnh giả thuyết dựa trên điều đã xảy ra, thay vì quay lại kết luận rằng mình “không đủ quyết tâm”.
Đừng biến việc quan sát thành một dự án mới
Bạn không cần theo dõi mọi hoạt động trong ngày. Bạn không cần lập thêm một bảng Notion phức tạp. Bạn cũng không cần chờ đủ 30 ngày để hiểu mình.
Với một vòng lặp cụ thể, dữ liệu ban đầu có thể chỉ là vài dòng về hai lần gần nhất.
Điều cần giữ là:
- Ghi sự kiện cụ thể, không gắn nhãn con người.
- Ghi điều thực sự xảy ra, không viết điều lẽ ra phải xảy ra.
- Chọn một giả thuyết, không cố giải thích toàn bộ vấn đề.
- Thử thay đổi một điều kiện trong 24-72 giờ.
- Đánh giá lần thử bằng bằng chứng, không bằng cảm giác tự trách.
Một bước nhỏ không cần giải quyết mọi thứ. Nó chỉ cần giúp bạn biết nhiều hơn một chút so với trước khi thử.
Bắt đầu bằng hai lần bạn đã hẹn lại
Hãy chọn một việc bạn đã muốn làm nhưng vẫn hẹn lại với mình nhiều hơn một lần.
Sau đó, hoàn thành các câu dưới đây:
Việc tôi định làm:
Lần thứ nhất: Tôi định bắt đầu lúc… Ngay trước khi dừng lại… Tôi chuyển sang…
Lần thứ hai: Tôi định bắt đầu lúc… Ngay trước khi dừng lại… Tôi chuyển sang…
Điểm giống nhau tôi nhận thấy:
Một giả thuyết có thể kiểm tra:
Một bước nhỏ tôi sẽ thử trong 24-72 giờ tới:
Bạn chưa cần biết chắc vì sao mình luôn trì hoãn.
Trước hết, hãy nhìn rõ điều đã xảy ra.
Bởi đôi khi, điều giúp bạn bắt đầu không phải là thêm một phương pháp mới. Đó là có đủ dữ liệu để ngừng giải thích mọi chuyện bằng một khuyết điểm của bản thân và thử thay đổi đúng một mắt xích trong vòng lặp.
Nhìn rõ những vòng lặp khi bạn căng thẳng, suy nghĩ nhiều hoặc khó hành động. Thử một bước nhỏ cùng Lumi.
