Có một thời gian, mình từng nghĩ rằng nếu hiểu đủ nhiều, cố gắng đủ nhiều, chuẩn bị đủ kỹ thì cuộc sống sẽ bớt những chuyện ngoài ý muốn.
Rồi dần dần mới thấy, hình như cuộc đời không vận hành như vậy.
Có những người mình rất muốn họ hiểu mình, nhưng họ vẫn hiểu theo cách của họ. Có những mối quan hệ mình đã cố hết sức nhưng vẫn không thể giữ nguyên như trước. Có những quyết định ngày xưa, khi nhìn lại bằng con người của hiện tại, mình thấy mình đã có thể làm khác đi. Và cũng có những chuyện đơn giản là đã xảy ra rồi. Không có nút nào để bấm quay lại.
Những điều khiến mình mệt nhiều khi không hẳn là chuyện đã xảy ra, mà là cuộc tranh luận rất dài bên trong với một sự thật không còn thay đổi được.
“Giá như lúc đó…”
“Đáng lẽ mình phải…”
“Tại sao người ta lại…”
“Chuyện đó không nên xảy ra…”
Tâm trí ta có khả năng rất đặc biệt. Nó có thể lấy một chuyện đã kết thúc từ lâu và mở lại phiên họp bất cứ lúc nào. Nhân chứng, bằng chứng, lời biện hộ… đều đầy đủ cả. Chỉ có điều vụ án ấy đôi khi không còn cách nào xử lại.
Và có lẽ một phần của trưởng thành là nhận ra: không phải chuyện gì cũng cần được giải quyết bằng cách thay đổi nó.
Có những chuyện chỉ có thể được đặt xuống.
Không phải vì nó không quan trọng. Cũng không phải vì mình phải giả vờ rằng mình ổn. Chấp nhận một điều đã xảy ra không có nghĩa là đồng ý với nó, càng không có nghĩa là phủ nhận những gì mình từng cảm thấy.
Chỉ là mình thôi dùng năng lượng của hôm nay để tiếp tục chống lại một điều thuộc về hôm qua.
Từ đó, một câu hỏi khác bắt đầu xuất hiện.
Nếu chuyện ấy không thể thay đổi nữa, mình muốn sống phần còn lại như thế nào?
Có lẽ đây là nơi sự tự chủ thực sự bắt đầu.
Không phải từ việc kiểm soát người khác nghĩ gì về mình. Không phải từ việc đảm bảo rằng mọi kế hoạch đều thành công. Không phải từ việc bắt cuộc sống phải công bằng theo cách mình mong muốn.
Mà từ những điều nhỏ hơn rất nhiều.
Mình có thể lựa chọn mình dành thời gian cho điều gì.
Mình có thể để ý xem điều gì đang làm mình kiệt sức.
Mình có thể nhận ra đâu là một nỗi sợ thật sự, đâu chỉ là một câu chuyện mình đã lặp lại quá lâu.
Mình có thể biết điều gì quan trọng với mình, ngay cả khi xung quanh đang chạy theo một hướng khác.
Và mình có thể tập sống gần hơn với những giá trị ấy, mỗi ngày một chút.
Khi chưa rõ mình coi trọng điều gì, mình rất dễ bị kéo đi bởi những thứ bên ngoài: một lời đánh giá, một thành tích, một sự so sánh, một người không thích mình, một cơ hội mình sợ bỏ lỡ, những ham muốn, cám dỗ, thao túng,... sự phụ thuộc vào bên ngoài.
Mọi thứ đều có thể trở thành một chiếc vô-lăng.
Còn khi bắt đầu hiểu những giá trị mình muốn gìn giữ như sự chân thành, tự do, tử tế, gia đình, sáng tạo, bình an, học hỏi hay bất cứ điều gì thật sự có ý nghĩa với mình, mình có một điểm để quay về. Mình có thể xem nó là một "gốc rễ", bởi cũng có khi mình không cảm nhận được gốc rễ của mình, mình theo những bộn bề cuộc sống, đi tìm "tôi sẽ là ai" nhưng quên mất mình từ đâu đến.
Không phải để mọi lựa chọn trở nên dễ dàng.
Mà để giữa rất nhiều tiếng ồn, mình còn nghe được tiếng của mình.
Mình ngày càng thấy rằng mỗi người có lẽ sẽ phải tự tìm ra cách riêng để trở nên tự chủ hơn.
Có người tìm thấy nó trong việc viết xuống suy nghĩ của mình. Có người cần những khoảng yên tĩnh để nhìn lại. Có người học cách đặt ranh giới. Có người học cách nói “không”. Có người lại đang học cách thôi trách mình vì một phiên bản cũ đã làm điều tốt nhất mà họ có thể làm vào thời điểm ấy. Có những người đi qua những nỗi đau, thất bại, phản bội,... để quay về và nhận ra sự tự chủ có phần quan trọng thế nào.
Không có một công thức duy nhất.
Nhưng có lẽ điểm chung là mình bắt đầu phân biệt rõ hơn giữa hai vùng:
Điều mình có thể tác động.
Và điều mình không thể.
Lạ một điều là khi thôi cố điều khiển vùng thứ hai, mình lại có nhiều sức hơn cho vùng thứ nhất.
Quá khứ vẫn là quá khứ.
Người khác vẫn có quyền nghĩ điều họ nghĩ.
Cuộc sống vẫn có những thay đổi mình không đoán trước.
Nhưng trong khoảng nhỏ nằm giữa điều xảy ra và cách mình bước tiếp, luôn có một phần thuộc về mình.
Có khi sự tự do không nằm ở việc cuộc đời cho mình đúng những gì mình muốn.
Mà nằm ở chỗ, dù cuộc đời vừa đưa đến điều gì, mình vẫn còn khả năng trở về, nhìn lại và lựa chọn:
Mình muốn quay lại để thay đổi những điều đã qua hay chọn tiếp tục sống tốt hơn?
Với mình, mình chấp nhận quá khứ, ví dụ lựa chọn chưa phù hợp, sự thao túng, sự phản bội... nhưng mình chọn bước qua không có nghĩa là mình cho rằng họ đúng, mà mình chọn một bước để bản thân học được bài học sâu sắc, và mình cảm thấy bình an hơn, tự chủ hơn và mình muốn sống tốt hơn.
Từ đây, mình muốn sống thế nào?
